عزيز الدين النسفي ( مترجم : دهشيرى )
47
مجموعه رسائل ( كتاب الإنسان الكامل ) ( فارسى )
عنوان اثر اصلى و خلاصهء آن است و بس . تنها اين خلاصه معروف مىباشد . نسخهء اصل ناشناخته مانده است . امكان دارد كه آن نسخه نيز تلخيصى باشد از كشف الحقائق ، ولى اين نكته فرضى بيش نيست . ما حتّى نمىدانيم كه آيا اين مبدأ و معاد در واقع شامل دو فصل بوده است يا خير . زيرا آنچه حاجى خليفه ، چاپ استانبول ، شمارهء 888 ، مىگويد نيز مىتواند به زبدهء مورد بحث ما مربوط باشد . در دو قسمت ديگرى كه از آن نگاشته ذكرى مىكند ، مسلّما مقصودش كتابى است كه زبدة خلاصهء آن را تشكيل مىدهد و خود تنها از طريق همين نسخه آن را مىشناسد ( ايضا صفحه 951 و بعد . 1580 ) . از جانب ديگر ، عناوين اين دو فصل ، كه فريتس ماير بر طبق فهرست ليدن نقل مىكند ، عنوانهاى راستين فصل نيستند ، بلكه دو موضوع اساسى است كه درويشان مىخواستهاند از آنها اطّلاعاتى بيابند . براى من هرگونه اظهارنظرى در باب نسخهء كوچك مبدأ و معاد كلكته محال است و موقّتا خاتمهء نسخهء فريتس ماير در اين باب را قبول مىكنم . نسخههاى خطّى زبدة كه با آنها سروكارى داشتهام بدين ترتيب است : نسخهء دانشگاه استانبول برگهء 896 ، برگهاى 7 ب - 43 ب . اين نسخهء خطّى دو اثر نسفى را شامل است : زبدة و نيز اكثر رسالههايى كه در اينجا نشر مىكنيم ( ر . ك صفحات بعد ) . تاريخ آن 5 جمادى الاوّل سال 890 هجرى است . اين زبدة برگههاى 7 ب - 43 ب را شامل است . نام كاتب آن كمال الدّين بن سلطان علىّ بن حسين علىّ سبزوارى بوده است . نسخهء دانشگاه استانبول برگهء 797 برگ 1 ب - 37 الف . كه به دست محمد مهدى - المولوى الكرمانى ، در مرعش ، در آغاز ماه شوّال سال 945 هجرى كتابت شده است . اصفهان ، كتابخانه دكتر كاروميناسيان ، 131 ، ص 190 - 263 . بدون تاريخ ، مسلما از قرن 11 - 12 هجرى شمسى . تهران ، كتابخانهء آقاى سعيد نفيسى ، نسخهء جديد و ناتمام . چاپ سنگى ايرانى ، سال 1303 هجرى . 5 مقصد الاقصى اين اثر نسفى زودتر از ديگر تصنيفات وى در اروپا شناخته شده است ، و دستكم دو نسخهء آن